LKS PUISI BALI ANYAR





LEMBAR KERJA SISWA (LKS)

Mata Pelajaran: Bahasa Bali

Materi: Puisi Bali Anyar (Puisi Bali Modern)


1. Pangresep (Pengertian)

Puisi Bali Anyar inggih punika silih tunggil karya sastra Bali sane kawangun antuk basa Bali sane bebas, nenten kairat antuk uger-uger (aturan) sakadi uger-uger ring Puisi Bali Purwa (Pupuh/Geguritan). Puisi Bali Anyar puniki pengaruh saking puisi Indonesia modern.

2. Tetujon (Tujuan)

  • Ngwedar (menyampaikan) daging pikayunan utawi pangrasa sang sane ngripta (penulis).

  • Ngajegang lan nglimbakang basa, sastra, miwah budaya Bali ring jaman modern.

  • Dados media kritik sosial, pendidikan, lan panyuluh urip.

3. Kawigunan (Manfaat)

  • Nincapang kawagedan (keterampilan) masastra Bali.

  • Ngicenin panglipur (hiburan) sane madue nilai estetika.

  • Ngelatih rasa empati lan analisis ngeninin kawentenan jagat.

4. Soroh Puisi Bali Anyar (Jenis-jenis)

  • Puisi Naratif: Puisi sane nyritayang indik satua utawi kejadian.

  • Puisi Lirik: Puisi sane madaging parindikan pangrasa hati (curahan hati) sang pangripta.

  • Puisi Deskriptif: Puisi sane nlatarang indik kahanan, barang, utawi genah.

5. Ciri-ciri Puisi Bali Anyar

  • Nenten kaiket antuk Padalingsa (Guru lagu, Guru wilangan, lan jumlah baris).

  • Pangriptane (penulisnya) kasurat jelas/kauningin.

  • Ngutamayang diksi utawi pamilihan kruna sane lengut (indah).

  • Dagingne madasar antuk kahanan jagat modern.

6. Struktur Puisi Bali Anyar

Struktur puisi kakepah dados kalih, inggih punika:

A. Struktur Fisik (sane kacingak)

  • Tipografi: Wangun puisi (susunan baris lan bait) sane mabinayan sareng prosa.

  • Diksi: Pamilihan kruna-kruna sane madue nilai estetika lan suksma sane dalem.

  • Imaji (Pencitraan): Kruna sane prasida ngwangun dresta (penglihatan), pangrasa, utawi parengat (pendengaran) ring pamineh sang sane ngwacen.

  • Majas (Gaya Bahasa): Nganggen kruna kiasan mangda puisine sayan lengut.

  • Rima/Ritme: Pangulangan suara (vokal/konsonan) mangda puisi punika maderbe wirama.

B. Struktur Batin (Daging/Suksma)

  • Tema: Ide pokok utawi unteng pikayunan ring puisi.

  • Nada (Tone): Sikap sang pangripta majeng ring sang sane ngwacen (minakadi: nujuang, nyindir, utawi maseselan).

  • Rasa (Feeling): Pangrasa sang pangripta sane kawedar ring puisi (senang, sedih, gedeg).

  • Amanat: Pesen sane jagi kasampayang sang pangripta majeng sang sane ngwacen.

7. Tetikesan Ngwacen Puisi (Teknik Membaca)

Mangda prasida ngwacen puisi Bali Anyar sane becik, wenten "Catur Weda" tetikesan sane patut kauratiang:

  1. Wicara: Ngresepang daging puisi (pemahaman tema lan suksma puisi).

  2. Wirama: Nincapang tegeh betén suara, gancang lambat, sarta ringkesan suara (intonasi/artikulasi).

  3. Wirasa: Penghayatan utawi ngerasayang daging puisi mangda prasida ngranjing ring keneh.

  4. Wiraga: Olah tubuh utawi gerak tubuh miwah mimik (ekspresi) wajah sane manut ring daging puisi.

8. Rima lan Nada

Rima (Sajak)

Rima inggih punika pangulangan suara sane pateh ring sajeroning puisi. Ring Puisi Bali Anyar, rima nenten kairat sakadi Guru Ding-Dong ring Pupuh, nanging kaanggen mangda puisi punika:

  • Ngicenin irama sane mamadu (harmonis).

  • Ngwangun kaasrian suara rikala kawacen.

  • Conto: Suara "a-a-a-a" ring panguung baris utawi purwakanti.

Nada (Tone)

Nada nlatarang indik sapunapi tata cara sang pangripta nyampayang daging puisine.

  • Nada Sedih: Nganggen kruna-kruna sane lung (layu) lan suara sane ngetel.

  • Nada Heroik (Semangat): Nganggen kruna sane teges lan suara sane keras/tegeh.

  • Nada Religius: Nganggen kruna sane suci lan tenang.

9. Contoh Analisis Singkat Puisi 

Puisi: "Segara"

Segarane mawarna pelung (Rima: ung)

Angine ngebekin keneh sane puyung (Rima: ung)

  • Struktur Fisik: Nganggen rima "ung".

  • Tetikesan: Ngwacen antuk nada tenang (Wirasa), wirama sane alus.

10. Contoh Puisi Bali Anyar

MARGAPATI

Karya: I Made Sanggra

Diolas eda nigtig tanggun larasé

Ané masepuk baan andus mesiu

Pang sing belus ia baan luh

Ané ngetél uli panyingakan mémé

...

(Cutetang saking Puisi Margapati)


LINK YOUTUBE:

https://www.youtube.com/watch?v=rQMSp-qZhm0

11. Soal Latihan

Pasaurin pitaken ring sor puniki antuk pasaur sane patut!

  1. Napi bedanné sane utama pantaraning Puisi Bali Anyar sareng Puisi Bali Purwa (pupuh)?

  2. Indayang jelasang, napi mawinan Puisi Bali Anyar kabaos nenten kaiket antuk uger-uger?

  3. Sebutkan 3 (tiga) tetujon malajahin Puisi Bali Anyar!

  4. Napi sane kawastanin Puisi Lirik ring soroh Puisi Bali Anyar?

  5. Sebutkan ciri-ciri Puisi Bali Anyar (minakadi 3 ciri)!

  6. Napi mawinan pamilihan kruna (diksi) mabuat pisan ring sajeroning ngripta puisi?

  7. Sebutkan silih tunggil wastan pangripta (penulis) Puisi Bali Anyar sane kaloktah ring Bali!

  8. Ring Puisi Bali Anyar, napi kawigunanné madué Tema sane jelas?

  9. Yening iraga jagi ngripta puisi ngeninin "Palemahan Gumi" (Lingkungan), napi kirang langkung murda (judul) sane cocok?

  10. Jelaskannapi kawigunan Puisi Bali Anyar ring sajeroning ngajegang Budaya Bali!

Daftar Pustaka: - Sumber di internet
                          - Buku Udiana Sastra

Posting Komentar untuk "LKS PUISI BALI ANYAR"